Lesprogramma over duurzaamheid, landbouw en natuur

Voorliggend rapport behandelt het onderzoek naar de geschiktheid van wilgenteelt op landbouwgronden in de beekdalen van de Dinkel en de Buurserbeek. De aanleiding hiervoor is de toenemende aandacht voor duurzame landbouwvormen die bijdragen aan biodiversiteit, landschapskwaliteit en klimaatdoelen. Specifiek is de aanleiding de opkomst van bio-based materialen, waar de wilg een opkomende grondstof voor is.

Rondom de Engbertdijksvenen ligt nu vooral boerenland, omdat het veengebied nu een natura 2000 gebied is kan er rond het gebied niet veel meer worden gedaan, daarom wordt er nu gedacht aan wilgengrienden rondom het veengebied. Dit om toch nog iets aan opbrengst uit de landerijen rond het veengebied te halen.

In 2024 is er in opdracht van De Land Bouwers een verkenning uitgevoerd naar de potentie van wilgenteelt in Twente. Deze verkenning bestond uit een excursie naar Van Aalsburg (april ’24), een eerste schets van een businesscase voor een agrariër en een kort literatuuronderzoek. Op basis van gesprekken met experts en een aantal vragen die nog niet beantwoord zijn, is in 2025 een verdieping uitgevoerd. In deze notitie worden de activiteiten en resultaten van deze verdieping toegelicht.

Bodem, water, klimaat en nutriënten spelen een belangrijke rol in de bedrijfsvoering van de melkveehouderij. Met de huidige mechanisatie ontstaan er echter knelpunten op deze vlakken, die mogelijk deels kunnen worden opgelost met de inzet van drones bij het zaaien. In dit project onderzoeken we de inzet van drones voor het zaaien van vanggewassen in percelen met snijmais op zandgrond.

Het zaaimoment van onderzaai in mais met traditionele zaaimachines is niet optimaal, waardoor vanggewassen zich niet goed ontwikkelen. Bijvoorbeeld bij droge zomers, waarbij zaailingen van vanggewassen te weinig water krijgen en kunnen uitdrogen. Drone zaaien kan wellicht hier een uitkomst voor zijn. 

Door met drones de groenbemester te zaaien is het moment van onderzaaien en het niet bewerken van de grond beter te combineren met een goede maisteelt. Ook is de lengte van het maisgewas dan niet meer bepalend. Als er niet over de grond gereden hoeft te worden bij het zaaien, wordt daarnaast structuurschade aan de bodem en schade aan de maisplanten voorkomen. Gunstige zaaiomstandigheden op natte percelen kunnen daardoor beter benut worden

De onderzoekers van Universiteit Utrecht en de Rijksuniversiteit Groningen hebben dit onderzoek 'Ontwikkelen businessmodellen regeneratieve landbouw in Noordoost-Friesland en Twente' uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Het is echter moeilijk om “het” regeneratieve bedrijfsmodel te definiëren. De vorm van het bedrijf wordt sterk gestuurd door lokale landschapskarakteristieken, maar omdat het verdienmodel ook sterker moet aansluiten bij regionale doelen en wensen (bijvoorbeeld via vergoeding voor ecosysteemdiensten, of via lokale afzet) ook op de lokale gemeenschap, consumenten en infrastructuur. 

Deze brochure van de WUR biedt inspiratie en voorbeelden voor agrarische ondernemers en adviseurs om natuur in hun bedrijfsvoering te integreren. De verhalen in de brochure zijn verzameld tussen 2017-2018. De nadruk ligt op de verbinding tussen landbouw en natuur, met focus op verdienmodellen. De LNV-visie promoot natuurinclusieve landbouw waarbij natuurwaarde en economie samengaan. Het doel is om effectieve verdienmodellen te creëren waarbij zowel agrarische productie als natuurwaarde worden benut.

Het onderzoek 'bodemleven in de toplaag' richt izch op een belangrijke indicator voor bodemleven: de aanwezigheid van springstaarten en mijten. Twintig landbouwgraslanden bij melkveebedrijven en twintig graslanden in natuurbeheer met een agrarische historie zijn onderzocht. Hierbij vergeleken de onderzoekers de bodems op drie vlakken. Ten eerste het effect van landgebruik: gaat het om grasland in natuurbeheer of graslanden voor veehouderij? Ten tweede de verschillen in leeftijd van grasland sinds de laatste bodembewerkingen. Ten derde de invloed van het soort beheer: wordt er gemaaid of beweid? Bij alle bodems werd gekeken naar de hoeveelheid en diversiteit van springstaarten en mijten in die bodem.