Rapportage
Proeftuin Compost
2020-2023

Is het gebruik van compost geschikt als bodemverbeteraar? I.s.m. diverse partijen waaronder een grote groep boeren hebben een onderzoek gedaan. 

Inleiding

In Twente wordt bij Twence in Hengelo compost geproduceerd uit groenafval en GFT-afval. Er wordt inmiddels al meer dan twintig jaar onderzoek gedaan naar de positieve bijdrage van de toepassing van compost als organische meststof op de kwaliteit van de landbouwbodem. Van groente-, fruit- en tuinafval maakt Twence Keurcompost. Deze Keurcompost is een gecertificeerd product dat wordt geproduceerd volgens strenge criteria. De compost wordt gebruikt als bodemverbeteraar in de land- en tuinbouw. In totaal produceert Twence jaarlijks meer dan 35.000 ton compost dat voldoet aan de kwaliteitseisen van Keurcompost. In het kader van circulariteit en lokale kringlopen zou Twence graag zien dat een groter deel van deze compost gebruikt wordt op het Twentse land waar voedsel wordt verbouwd voor onder andere de Twentse inwoners. Het gebruik van Keurcompost op landbouwgronden past bij de ambities van Twence om bij te dragen aan de verduurzaming van de regio en het sluiten van kringlopen. 

Toegepaste methoden en resultaten

De Land Bouwers hebben een grootschalige proeftuin gerealiseerd door op 200 hectare akkerland in Twente compost in te zetten als bodemverbeteraar. Binnen deze pilot wordt bekeken of een langjarige campagne invloed heeft op het organische stofgehalte in de bodem in het pilot-gebied. Middels compost wordt bekeken of de dreigende verschraling van de landbouwgrond op het gewenste peil te brengen of te verhogen is en verdroging van de bodem in het gebied tegen is te gaan. 

DLV Advies is projectleider en zorgt voor een kort uitvoeringsplan waarbij duidelijk wordt welke afspraken gemaakt worden tussen boeren en Twence om de levering van de compost aan de boeren logistiek te organiseren en vast te stellen wat de uitgangssituatie is. Tevens is er gekeken wat er in het monitoringsplan aan metingen en analyses wordt opgenomen en in hoeverre dat al wordt bijgehouden in de bestaande programma’s waaraan de boeren deelnemen en die al regulier worden bijgehouden.

In onderstaande boxplot zie je de spreiding in de verhoging van de organische stof van de deelnemende percelen. In 2021 was de spreiding tussen de percelen van 2,3% tot 6,8% organische stof. Gemiddeld is de organische stof met 0,25% toegenomen op de deelnemende percelen. De spreiding in 2024 tussen de percelen is van 2,7% tot 9,3% organische stof. De boxplot visualiseert de verdeling van de data, inclusief de mediaan (de lijn in de box), de interkwartielafstand (de breedte van de box) en eventuele uitschieters.

De deelnemende boeren geven aan positief terug te kijken op de aangevoerde compost. Compost is wel een product dat tijd nodig heeft om effecten te kunnen meten en zien. Ondernemers die het compost over het grasland strooiden, geven wel aan dat in het voorjaar gestrooide compost zorgt voor “donders groen” gras. Dit was een van de opmerkingen die we van de deelnemers kregen tijdens de bedrijfsbezoeken in het voorjaar.

Resultaten na onderzoek

Uit de bodemanalyses van het project blijkt dat op vrijwel alle percelen het stikstof leverend vermogen (NLV) is toegenomen, met een gemiddelde stijging van 10 kg N/ha. Dit komt voornamelijk doordat het totale stikstofgehalte in de bodem is gestegen, samen met een daling van de C/N-verhouding. De afbraak van organische stof verloopt sneller bij een lagere C/N-verhouding, wat gunstig is voor de beschikbaarheid van nutriënten en het bodemleven. Ondanks de stijging van het stikstofgehalte door compostgebruik, wordt de stikstof in de bodem niet direct vrijgemaakt, maar aangevuld en beschikbaar gesteld voor planten.

Daarnaast heeft het gebruik van compost geleid tot een toename van de organische stof in de bodem met gemiddeld 0,25%. Deze toename komt overeen met de verwachte stijging van 1% in tien jaar bij de aanwending van 20 ton compost per hectare. Hoewel er variatie is tussen percelen, draagt de organische stofopbouw bij aan een beter vochtvasthoudend vermogen van de grond, waarbij 1% organische stof zorgt voor 6 mm extra vochtretentie.

Wat opvalt, is dat de gehalten aan sporenelementen in de bodem zijn afgenomen. Een mogelijke verklaring is dat de verhoogde stikstofbeschikbaarheid mineralen sneller beschikbaar en opgenomen maakt, en de aanvulling vanuit compost onvoldoende is om dit te compenseren. 

Mestwetgeving
Binnen intensieve melkveebedrijven met mestoverschotten wordt compostgebruik soms als belemmerend ervaren vanwege de combinatie van mestafvoer en compostaanvoer. Dit benadrukt de noodzaak voor een herziening van mestbeheerstrategieën om meer duurzame en economische oplossingen te vinden.

Meer weten?

Benieuwd naar meer van onze projecten? Je leest ze hier.